04.10 / Jean-François Millet / Ζαν Φρανσουά Μιλέ

Οι αγροτικές σκηνές του διακρίνονται συχνά για την κλασική τους σύνθεση και λούζονται σε ένα νοσταλγικό, χρυσαφένιο φως. O Jean-François Millet / Ζαν Φρανσουά Μιλέ γεννήθηκε σαν σήμερα στις 4 Οκτωβρίου 1814, στο Γκρουσί (Grouchy) της Μανς (Manche) σε μια εύπορη αγροτική οικογένεια.
Έλαβε καλή μόρφωση προτού μαθητεύσει δίπλα σε έναν ζωγράφο στο Σερμπούρ (Cherbourg) το 1833. Το 1837 στάλθηκε στο Παρίσι και εισήχθη στην École des Beaux-Arts (Σχολή Καλών Τεχνών) ως μαθητής του διάσημου ζωγράφου ιστορικών θεμάτων Πολ Ντελαρός (Paul Delaroche, 1797-1856). Για αρκετά χρόνια ζωγράφιζε κυρίως ειδυλλιακές σκηνές, μιμούμενος το ύφος Γάλλων ζωγράφων του 18ου αιώνα. Μη ικανοποιημένος από την ακαδημαϊκή ζωγραφική, ο Μιλέ ανέπτυξε το δικό του προσωπικό ύφος, εστιάζοντας σε σκηνές της υπαίθρου και στους αγρότες. Η τέχνη του είχε τις ρίζες της στη Νορμανδία των παιδικών του χρόνων.
Καθώς άρχισε να συγκλονίζεται όλο και περισσότερο —όπως και ο Ονορέ Ντομιέ (Honoré Daumier)— από το θέαμα της κοινωνικής αδικίας, έτσι ο Μιλέ στράφηκε σε θέματα που αφορούσαν τους αγρότες των αναμνήσεών του και γνώρισε την πρώτη του μεγάλη επιτυχία στο Σαλόνι του 1848 με το έργο «Ο Λιχνιστής» (The Winnower).
Υπήρξε κεντρική μορφή του καλλιτεχνικού κινήματος του Ρεαλισμού και ιδρυτικό μέλος της Σχολής του Μπαρμπιζόν (Barbizon School).
Αν και το όνομά του συνδέεται άμεσα με τους ζωγράφους της Σχολής του Μπαρμπιζόν, ο ίδιος έδινε μεγαλύτερη έμφαση στις ανθρώπινες μορφές παρά στην τοπιογραφία. Παρά την ενίοτε εξιδανικευμένη οπτική του για την αγροτική ζωή, οι πίνακες του Μιλέ περιέχουν πλήθος ρεαλιστικών λεπτομερειών.
Το έργο του επίσης επηρεάστηκε από την ολλανδική ζωγραφική του 17ου αιώνα και από τον Ζαν-Σιμεόν Σαρντέν (Jean-Siméon Chardin), ενώ ο ίδιος άσκησε επιρροή στην Ολλανδία, επηρεάζοντας τον Γιόζεφ Ισραέλς (Jozef Israëls) και το πρώιμο ύφος του Βίνσεντ βαν Γκογκ (Vincent Van Gogh).
Ο Βίνσεντ βαν Γκογκ έτρεφε βαθύ θαυμασμό για τον Γάλλο ζωγράφο Ζαν Φρανσουά Μιλέ, αποκαλώντας τον «πατέρα Μιλέ» και «σύμβουλο και μέντορα σε όλα για τους νέους καλλιτέχνες».
Ο Βαν Γκογκ συμμεριζόταν τον βαθύ σεβασμό του Μιλέ για τους αγρότες και τους εργάτες της υπαίθρου, θεωρώντας τη σκληρή δουλειά τους ευγενή και ιερή. Βλέπουμε πως και οι δύο καλλιτέχνες εστίασαν έντονα σε αγροτικά θέματα, όπως η σπορά και ο θερισμός του σιταριού (για παράδειγμα, οι αντίστοιχες εκδοχές του έργου The Sower (Ο Σπορέας) από τον Μιλέ και τον Βαν Γκογκ).
Είχαμε την χαρά να απολαύσουμε το καταπληκτικό έργο του σε μια μικρή παρουσίαση που έγινε στην The National Gallery (Εθνική Πινακοθήκη) του Λονδίνου, στην πλατεία Τραφάλγκαρ, με αφορμή τη συμπλήρωση 150 ετών από τον θάνατό του με τίτλο “Millet: Life on the Land”.
Στο The H J Hyams Room, (Δωμάτιο 1 της Πινακοθήκης) απλώθηκαν τα υπέροχα έργα του, φιγούρες της υπαίθρου σε αγροτικές εργασίες, ο σπορέας, ο ξυλοκόπος, μια βοσκοπούλα. Βλέπουμε πόσο καινοτόμα έθεσε στο επίκεντρο του έργου του τους ανθρώπους που αφιέρωναν τη ζωή τους στη δουλειά της γης — συχνά τους φτωχότερους των φτωχών στη Γαλλία του 19ου αιώνα. Γνώριζε καλά αυτούς τους ανθρώπους και η ρεαλιστική, απαλλαγμένη από συναισθηματισμούς προσέγγισή του στην απεικόνισή τους ήταν πρωτοποριακή.
Αυτά ακριβώς είναι τα θέματα και τα έργα που τον έκαναν διάσημο, και είναι ρηξικέλευθα μέχρι σήμερα καθώς αναδεικνύουν την εσωτερική δύναμη της δημιουργίας
Το εμβληματικό του έργο «L’Angelus» (1859) από το Musée d’Orsay του Παρισιού, έναν πίνακα χαρακτηριστικό του αξιοπρεπούς τρόπου με τον οποίο αποτύπωνε τους αγρότες της εποχής του. Ένα ζευγάρι στέκεται με τα κεφάλια σκυμμένα. Λουσμένοι σε ένα σχεδόν αιθέριο, φιλτραρισμένο φως, έχουν διακόψει τις αγροτικές εργασίες τους για να απαγγείλουν την προσευχή «Άγγελος Κυρίου» (Angelus).
Ο Millet, τον οποίο θαύμαζε και αντέγραφε ο Vincent van Gogh όπως αναφέραμε, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης και για άλλους Ιμπρεσιονιστές και Μετα-ιμπρεσιονιστές καλλιτέχνες, όπως ο Edgar Degas και ο Camille Pissarro. Ο συνδυασμός θεματολογίας και εφέ φωτός και τόνου που χρησιμοποιούσε οδήγησε σε ραγδαία άνοδο της δημοτικότητάς του στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα.
Η ομορφιά και η σιωπηλή δύναμη του έργου του Millet εντυπωσιάζει πάντα όσες φορές και να απολαύσεις το έργο του, ανακαλύπτεις νέες οπτικές και λεπτομέρειες, λούζεσαι στο φως και στον υγρό αέρα καθώς είναι ένας καλλιτέχνης που δημιούργησε μερικούς από τους πιο ρεαλιστικούς αλλά και διαχρονικούς πίνακες του 19ου αιώνα.
Πέθανε το 1875, λίγο πριν από την πρώτη επίσημη έκθεση των Ιμπρεσιονιστών το 1876, αν και το έργο του είχε συμβάλει στο να ανοίξει ο δρόμος για το κίνημα αυτό.
----------
Photos: A. KATSIOULA από την έκθεση “Millet: Life on the Land” στην The National Gallery (Εθνική Πινακοθήκη) του Λονδίνου.