29.09 / Caravaggio / Καραβάτζιο

Αλαζόνας, ανυπότακτος και δολοφόνος, ο Michelangelo Merisi da Caravaggio / Μικελάντζελο Μερίζι ντα Καραβάτζιο που γεννήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 1571 έζησε μια σύντομη και ταραχώδη ζωή που αντικατόπτριζε τη δραματικότητα των έργων του.
Οι πίνακές του, που χαρακτηρίζονταν από τον δραματικό, σχεδόν θεατρικό φωτισμό τους, προκάλεσαν έντονες συζητήσεις, γνώρισαν μεγάλη δημοτικότητα και άσκησαν τεράστια επιρροή στις επόμενες γενιές ζωγράφων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το πραγματικό του όνομα ήταν Μικελάντζελο Μερίζι, αλλά έμεινε γνωστός με το όνομα της γενέτειράς του, του Καραβάτζιο, στη Λομβαρδία της βόρειας Ιταλίας.
Το 1592, σε ηλικία 21 ετών, εγκαταστάθηκε στη Ρώμη, το καλλιτεχνικό κέντρο της Ιταλίας και πόλο έλξης για τους νέους καλλιτέχνες που επιθυμούσαν να μελετήσουν τα κλασικά κτίρια και τα διάσημα έργα τέχνης της πόλης. Τα πρώτα χρόνια ήταν δύσκολα. Αρχικά ειδικεύτηκε σε νεκρές φύσεις με φρούτα και λουλούδια και, αργότερα, σε προσωπογραφίες που απεικόνιζαν τη μορφή από τη μέση και πάνω, τις οποίες πωλούσε στον δρόμο.
Το 1595, η τύχη του άλλαξε. Ένας επιφανής καρδινάλιος, ο Φραντσέσκο ντελ Μόντε, αναγνώρισε το ταλέντο του νεαρού ζωγράφου και τον πήρε στην υπηρεσία του. Μέσω του κύκλου γνωριμιών του καρδινάλιου, ο Caravaggio ανέλαβε τις πρώτες του δημόσιες παραγγελίες· τα έργα του ήταν τόσο εντυπωσιακά και καινοτόμα, που έγινε διάσημος σχεδόν εν μία νυκτί. Ρώμη Ο Caravaggio εργαζόταν με ευκολία και γρήγορα, αλλά του άρεσε να διασκεδάζει με την ίδια ένταση που εργαζόταν.
Ήταν πάντα έτοιμος να εμπλακεί σε καβγά ή διαπληκτισμό, με αποτέλεσμα να είναι εξαιρετικά δύσκολο να συνεννοηθεί κανείς μαζί του, και συνελήφθη επανειλημμένα για διάφορα περιστατικά
Η τεχνική του Caravaggio ήταν τόσο αυθόρμητη όσο και ο χαρακτήρας του. Ζωγράφιζε απευθείας στον καμβά, με ελάχιστη προετοιμασία. Μερικές φορές εγκατέλειπε μια σύνθεση που δεν τον ικανοποιούσε και ζωγράφιζε ένα νέο έργο πάνω από την παλιά δημιουργία. Προς μεγάλη αποστροφή των επικριτών του, χρησιμοποιούσε ως μοντέλα για τους αγίους του απλούς εργαζόμενους ανθρώπους με πρόσωπα τραχιά και γεμάτα χαρακτήρα, και τους απεικόνιζε σε περιβάλλοντα αναγνωρίσιμα σύγχρονα.
Το 1606, η οξύθυμη φύση του Caravaggio τον οδήγησε στα άκρα. Ένας καβγάς με «έναν πολύ ευγενικό νεαρό» —που λέγεται ότι αφορούσε μια γυναίκα, είτε έναν αγώνα τένις— κλιμακώθηκε σε μονομαχία με σπαθιά. Ο Caravaggio μαχαίρωσε τον αντίπαλό του και, αν και πιθανότατα δεν είχε σκοπό να τον σκοτώσει, ο άνδρας υπέκυψε στο τραύμα του. Ο Caravaggio επέλεξε να μην αντιμετωπίσει τη δικαιοσύνη, αλλά να εγκαταλείψει τη Ρώμη. Δεν αμφέβαλλε ότι θα εξασφάλιζε σύντομα χάρη.
Ο Καραβάτζιο πήγε στη Νάπολη και στη συνέχεια στο νησί της Μάλτας, μια ανεξάρτητη επικράτεια και έδρα των Ιπποτών της Μάλτας (ένα θρησκευτικό ιπποτικό τάγμα, παρόμοιο με τους Ναΐτες Ιππότες). Αν ο Caravaggio κατάφερνε να γίνει Ιππότης της Μάλτας, θα βρισκόταν σε καλύτερη θέση για να ζητήσει παπική χάρη για τον φόνο. Του δόθηκε η ιδιότητα του μέλους ως αντάλλαγμα για έναν πίνακα που απεικόνιζε τον Αποκεφαλισμό του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή. Η κοινωνική του θέση στη Μάλτα ήταν υψηλή.
Όλα εξελίσσονταν σύμφωνα με το σχέδιο, μέχρι που ο οξύθυμος χαρακτήρας του τον έμπλεξε ξανά σε μπελάδες. Ενεπλάκη σε καβγά με έναν άλλον ιππότη και βρέθηκε στη φυλακή. Κατάφερε να δραπετεύσει, αλλά αποβλήθηκε από το τάγμα.
Ο Caravaggio ταξίδεψε στη Σικελία και κατόπιν επέστρεψε στη Νάπολη, όπου ενεπλάκη σε έναν ακόμη καβγά σε μπαρ, ο οποίος τον άφησε σοβαρά παραμορφωμένο. Στο μεταξύ, ωστόσο, ισχυροί φίλοι του στη Ρώμη είχαν καταφέρει να εξασφαλίσουν παπική χάρη για λογαριασμό του και μπορούσε πλέον να επιστρέψει. Φόρτωσε τα υπάρχοντά του σε ένα πλοίο, αλλά, για άγνωστο λόγο, συνελήφθη και αναγκάστηκε να πληρώσει για να απελευθερωθεί.
Όταν αφέθηκε ελεύθερος, το πλοίο και όλα τα υπάρχοντά του είχαν ήδη αναχωρήσει χωρίς αυτόν. Καθώς προχωρούσε κατά μήκος της ακτής, αρρώστησε —ίσως από ελονοσία— και λίγες μέρες αργότερα, μόνος και με πυρετό, πέθανε στα 38 του χρόνια στις 18 Ιουλίου 1610.

“Boy bitten by a Lizard”, “The Supper at Emmaus”, “Salome receives the Head of John the Baptist”, National Gallery London (Room 32), London.