Lee Miller, από μοντέλο της Vogue, στην μπανιέρα του Χίτλερ

Lee Miller / Λι Μίλερ : φωτογράφος, φωτορεπόρτερ και ατρόμητη πολεμική ανταποκρίτρια, έζησε “1000 ζωές”, ξεκινώντας ως επαγγελματίας μοντέλο στα 17 της. Μούσα και συνεργάτης του Man Ray με τολμηρή συμμετοχή στον γαλλικό σουρεαλισμό. Καινοτόμος φωτογράφος της Vogue, δημιούργησε εμβληματικές εικόνες στο Λονδίνο κατά την διάρκεια του Blitz. Απαθανάτισε τη φρίκη των Ναζί στο στρατόπεδο Νταχάου και την επόμενη μέρα φωτογραφίζεται στο ιδιωτικό μπάνιο του Χίτλερ σε μια ριζοσπαστική παραστατική χειρονομία – πορτρέτο, δημιουργώντας μια από τις πιο εξαιρετικές εικόνες του 20ού αιώνα

-----------

Δείτε το videopodcast στο YouTube κάνοντας κλικ επάνω

Ακούστε το podcast στο Spotify κάνοντας κλικ επάνω, ή στο Spotify for creators κάτω

---------------------

Από την Αγνή Κατσιούλα

---------------------

Στη Νέα Υόρκη, φωτογραφήθηκε ως εκθαμβωτικό μοντέλο από διάσημες προσωπικότητες όπως ο Cecil Beaton και ο Edward Steichen. Σύντροφος του Man Ray, στο Παρίσι όπου μετακόμισε, συνδύασαν σουρεαλιστικές ιδέες με τεχνικούς πειραματισμούς σε μια περίοδο εκρηκτικής δημιουργικής ανταλλαγής. Πρωταγωνίστρια σε πρωτοποριακή σουρεαλιστική ταινία του Jean Cocteau. ενσωματώθηκε πλήρως στους κύκλους της avant-garde της γαλλικής πρωτεύουσας, αποτυπώνοντας το σουρεαλιστικό στην καθημερινότητα, ιδρύοντας ένα στούντιο στο διαμέρισμά της στο Μονπαρνάς. Στα 25 της έχει στη Νέα Υόρκη την πρώτη ατομική της έκθεση.

Καταγράφει με την κάμερα της τον βιομηχανικό μοντερνισμό της Αιγύπτου, καθώς μετακομίζει στο Κάιρο, νιόπαντρη με έναν πλούσιο Αιγύπτιο επιχειρηματία με φωτογραφικά ταξίδια στις αιγυπτιακές ερήμους, καθώς και στη Συρία, την Παλαιστίνη, τον Λίβανο, την Κύπρο, τη Ρουμανία και την Ελλάδα.

Δημιουργεί ευφάνταστα πορτρέτα του Τσάπλιν και του Πικάσο και εγκαθίσταται στο Λονδίνο λίγο πριν ξεσπάσει ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και γίνεται η κορυφαία φωτογράφος στη βρετανική Vogue, με ποιητικές εικόνες μόδας στους βομβαρδισμούς της πόλης.

Διαπιστευμένη πολεμική ανταποκρίτρια στον αμερικανικό στρατό στα τέλη του 1942, συνδιάζει την ισχυρή φωτογραφία με εκρηκτικά ζωντανά κείμενα, στα στρατόπεδα εξόντωσης στο Μπούχενβαλντ και το Νταχάου αποκαλύπτοντας τις φρικαλεότητες του πολέμου. Σωματικά και συναισθηματικά σημαδεμένη από τον πόλεμο, επιστρέφει στο Λονδίνο, γίνεται μητέρα στα 40 της και αποσύρεται στην βρετανική ύπαιθρο όπου ανέπτυξε ένα νέο πάθος για την γκουρμέ μαγειρική. Τα 60.000 αρνητικά, εκτυπώσεις, ημερολόγια και αντικείμενα που αποκαλύφθηκαν στη σοφίτα της οικογένειας μετά τον θάνατο της αποτελούν τη βάση του εκπληκτικού έργου της.

-----------

Πώς διαμορφώνουν τη συλλογική μας συνείδηση οι εικόνες; Τελικά αντιλαμβάνεται διαφορετικά την πραγματικότητα ο κάθε άνθρωπος παρά του ότι βλέπουμε τις ίδιες απεικονίσεις της;

Σήμερα που οι λέξεις φθίνουν και η εικόνα ταξιδεύει τόσο γρήγορα, που τα δεδομένα και οι γνώσεις μάς προσφέρονται αφειδώς, μήπως θα έπρεπε να μειώνεται η αβεβαιότητα της είδησης και του γεγονότος;

Ζούμε στην εποχή του AI, που οι ψεύτικες ή «πειραγμένες» εικόνες, μαζί με τις ψεύτικες ή «πειραγμένες» ειδήσεις διακινούνται με ταχύτητες μεγαλύτερες του φωτός, από μέσα μαζικής επικοινωνίας, ειδησεογραφικούς κολοσσούς, κοινωνικά δίκτυα, ιστοσελίδες, ή ακόμα γίνονται viral οπτικά μηνύματα στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο μας και το κινητό μας τηλέφωνο με έναν μοναδικό σκοπό: τη χειραγώγησή μας τις περισσότερες φορές μέσα από την παραπληροφόρηση.

Η δύναμη της εικόνας είναι αδιαμφισβήτητη και το γνωρίζουμε πλέον καλά. Καταιγισμός από φωτογραφίες και βίντεο στο Tik Tok των Κινέζων που εξαπλώθηκε στον κόσμο αλλά στην Κίνα λογοκρίνεται, στο X του Ίλον Μασκ, στο Instagram και το Facebook του Μαρκ Ζούκερμπεργκ, κόκκινες αναλαμπές Breaking news για γεγονότα που τα τραβάμε με μια δαχτυλιά στο πάνω μέρος της οθόνης μας για να γίνουν παρελθόν, που κανείς μας δεν φιλτράρει μέσα στην ταχύτητα που ζούμε.

Στον κόσμο μας η είδηση και η πραγματικότητα ταξιδεύει μόνο με εικόνες viral πια, και όταν δεν εξυπηρετεί τις μικρές ή μεγάλες εξουσίες διαγράφεται ή πειράζεται στο μοντάζ και τον ήχο.

Photo: wix.com

Εξαπατήσεις, οφθαλμαπάτες, οπτικά τρικ και παραπλανήσεις στις εικόνες υπήρχαν πάντα γύρω μας, όμως υπάρχουν και εκείνες οι αποκαλυπτικές εικόνες που γίνονται αποδείξεις αλήθειας και δικαίου. Ναι, παραστατικές αποτυπώσεις τις πραγματικότητας και του σκληρού κόσμου μας, όπως οι πρόσφατες δολοφονίες από τον ICE της Good και του Pretti στην Μινεάπολη, του Floyd παλιότερα, οι δολοφονίες των άμαχων στη Γάζα, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι διαδηλώσεις στο Ιράν. Όλα έρχονται στο άπλετο φως.

Φως όπως αποτυπώνεται στα φιλμ και τις φωτογραφίες. Ναι, ας μιλήσουμε λοιπόν για φωτογραφία, που πέρα από την τεχνολογική διάστασή της, είναι ένα από τα ευρύτερα διαδεδομένα μέσα επικοινωνίας στις ζωές μας καθώς επίσης αναγνωρίζεται και ως μια μορφή τέχνης συγγενική με τη ζωγραφική.

Το φως στις φωτογραφίες κάνει μια εικόνα να φαίνεται πιο φωτεινή, ενώ η σκιά μπορεί να «δραματοποιήσει» ένα συγκεκριμένο μέρος της σύνθεσης μιας εικόνας.

Όπου υπάρχει φως όμως, το ξέρουμε υπάρχει και σκιά. Είναι και τα δυο εξίσου σημαντικά, καθώς η αντίθεσή τους φέρνει τη σωστή ισορροπία στις εικόνες.

Το φως και οι σκιές δημιουργούν την απαιτούμενη διαφοροποίηση μεταξύ των τόνων που είναι η βάση των αντιλήψεών μας. Αυτοί οι τόνοι «τυλίγονται» γύρω από τα θέματα-αντικείμενα, δίνοντας έμφαση στις διαστάσεις τους και διαχωρίζοντάς τα από τη σκηνή γύρω τους. Αυτό δημιουργεί βάθος σε μια κατά τα άλλα δισδιάστατη φωτογραφία.

Η φωτογραφία είναι η τέχνη να γράφεις και να φυλακίζεις το φως της στιγμής. Όλοι μας επιδιώκουμε να αιχμαλωτίσουμε χρονικές στιγμές και τόπους που θα αποτυπώσουν την διάθεση μας αλλά και καθοριστικές αναμνήσεις στο μέλλον

Υπάρχουν κάποιοι πρωτοπόροι χαρισματικοί άνθρωποι, που έρχονται στον κόσμο μας για να υπηρετήσουν έναν σκοπό. Να ανακαλύψουν πράγματα και να χαρίσουν σε μας τους υπόλοιπους την προσωπική τους αντίληψη και αισθητική για όλα τα καταπληκτικά που συμβαίνουν γύρω μας μέσα από την φωτογραφία.

Να μας μεταφέρουν την γνώση τους για την πραγματικότητα και τον κόσμο, να μας βοηθήσουν να περιεργαστούμε και να δώσουμε την πρέπουσα σημασία σε εικόνες και λεπτομέρειες που αλλιώτικα δεν θα βλέπαμε με τα μάτια της ψυχής μας.

Μια τέτοια γυναίκα ήταν η Elizabeth "Lee" Miller, Lady Penrose (23 Απριλίου 1907-21 Ιουλίου 1977), μια σημαντική φιγούρα στην παγκόσμια φωτογραφία του 20ού αιώνα.

Η Αμερικανίδα φωτογράφος, φωτορεπόρτερ και πολεμική ανταποκρίτρια, που ξεκίνησε την καριέρα της ως μοντέλο στην ηλικία των 17 στη Νέα Υόρκη τη δεκαετία του 1920, εργάστηκε με πάθος και ευλάβεια μπρος και πίσω από την κάμερα σε διαφορετικούς χώρους και στιλ, δίνοντας σάρκα στη φωτογραφική ιστορία σε κρίσιμα χρόνια.

Είναι ένα φωτεινό παράδειγμα για τον σημαντικό ρόλο που έπαιξαν οι ανήσυχες γυναίκες της εποχής της σε όλους τους τομείς, με τους οποίους επεδίωξε να ασχοληθεί. Η πρωτοπόρα σουρεαλίστρια δημιουργός, αναδείχθηκε σε ηγετική φυσιογνωμία στις πρωτοποριακές σκηνές της Νέας Υόρκης, του Παρισιού, του Λονδίνου και του Καΐρου.  Ατρόμητη πολεμική ανταποκρίτρια απαθανάτισε τη φρίκη των Ναζί και φωτογραφήθηκε στο ιδιωτικό μπάνιο του Χίτλερ, δημιουργώντας μια από τις πιο εξαιρετικές εικόνες του 20ού αιώνα.

Η Tate Britain η ναυαρχίδα των πινακοθηκών Tate εδώ στο Λονδίνο, διοργάνωσε την πιο εκτενή αναδρομική έκθεση φωτογραφίας της που έχει διοργανωθεί μέχρι σήμερα στο Ηνωμένο Βασίλειο, με τίτλο το όνομά της “Lee Miller” για να τιμήσει μία από τις πιο σημαντικές καλλιτεχνικές φωνές του 20ού αιώνα.

Η έκθεση παρουσιάζει τις χίλιες ζωές αλλά και την εξαιρετική καριέρα της Miller, καλύπτοντας όλο το εύρος της πολύπλευρης πρακτικής της, από τη συμμετοχή της στον γαλλικό σουρεαλισμό μέχρι το ρεπορτάζ της στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Εξερευνώντας τις καλλιτεχνικές της συνεργασίες, η έκθεση ρίχνει φως σε λιγότερο γνωστές πλευρές της πρακτικής της, όπως οι αξιοσημείωτες εικόνες της από το αιγυπτιακό τοπίο της δεκαετίας του 1930.

Στην εκτενή αυτή παρουσίαση του συνολικού έργου της αποκαλύπτεται, πώς η καινοτόμος και ατρόμητη προσέγγισή της διεύρυνε τα όρια της φωτογραφίας, παράγοντας μερικές από τις πιο εμβληματικές εικόνες της σύγχρονης εποχής

Με περίπου 250 vintage και μοντέρνες εκτυπώσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν είχαν εκτεθεί ποτέ προηγουμένως, η έκθεση αποκαλύπτει το ποιητικό όραμα και το ατρόμητο πνεύμα της Miller.

Η Lee Miller γεννήθηκε στο Poughkeepsie της πολιτείας της Νέας Υόρκης. Η πρώτη επαφή της με τη φωτογραφία ήταν ως μοντέλο. Ο πατέρας της ήταν ένας φανατικός ερασιτέχνης φωτογράφος και εκείνη πόζαρε συχνά γι' αυτόν από μικρή ηλικία.

Ξεκίνησε να εργάζεται ως επαγγελματίας μοντέλο στη Νέα Υόρκη το 1926, ενώ σπούδαζε ζωγραφική στο Art Students League. Τον Μάρτιο του 1927, εμφανίστηκε στα εξώφυλλα της βρετανικής και αμερικανικής Vogue, ζωγραφισμένη με μαργαριτάρια και γούνες με φόντο έναν λαμπερό ορίζοντα της πόλης.

Η Miller ενηλικιώθηκε σε μια εποχή που η θηλυκότητα επαναπροσδιοριζόταν. Ένα αγορίστικο, νεανικό στυλ ήταν στη μόδα, συνδεδεμένο με μεγαλύτερες ελευθερίες για τις γυναίκες. Ψηλή και λεπτή, με κοντό μαλλί, ενσάρκωσε τα ανδρόγυνα ιδανικά ομορφιάς της δεκαετίας του 1920. Γεννημένη ως Elizabeth, μετονομάστηκε σε «Lee» περίπου αυτή την εποχή: κομψή, μοντέρνα και unisex, εξέφραζε καλύτερα την περσόνα της.

Με το επαγγελματικό φωτογραφικό μόντελινγκ στα σπάργανα, εκείνη καταφέρνει να γίνει ένα από τα πρώτα αστέρια. Μέσα από αυτόν τον ρόλο, η Miller συνεργάστηκε με μερικούς από τους σπουδαίους καλλιτέχνες της δεκαετίας του 1920 και του 1930, όπως ο Cecil Beaton και ο Edward Steichen. Αυτές οι εμπειρίες την ενέπνευσαν να γίνει η ίδια φωτογράφος, δηλώνοντας ότι «προτιμούσε να τραβήξει μια φωτογραφία παρά να είναι».

Μετακομίζοντας στο Παρίσι το 1929, μαθήτευσε ταυτόχρονα κοντά σε δύο από τους κορυφαίους φωτογράφους της πόλης, τον Man Ray ένα μεγάλο κεφάλαιο στη ζωή και την καριέρα της και τον George Hoyningen-Huene.

Όταν η Miller λοιπόν, μετακόμισε στο Παρίσι το καλοκαίρι του 1929, ήταν αποφασισμένη να γίνει καλλιτέχνης. Ο Man Ray βρισκόταν στην καρδιά των avant-garde κύκλων της πόλης, διεθνώς αναγνωρισμένος ως ζωγράφος και φωτογράφος. Αφού του παρουσιάστηκε απροειδοποίητα, με θάρρος του είπε πως είναι η νέα του μαθήτρια και τον ακολουθεί στις διακοπές του.

Ακολούθησε μια εκρηκτική περίοδος ρομαντικής σύνδεσης και δημιουργικής συνεργασίας, καθώς έβλεπαν ο ένας τον άλλον ως θέμα και έμπνευση. Εκείνη σύντομα ξεπέρασε τον ρόλο της μαθητευόμενης, ιδρύοντας το δικό της στούντιο το 1930, αλλά το ζευγάρι συνέχισε να εργάζεται στενά στο στούντιο και στον σκοτεινό θάλαμο μέχρι το 1932. Αυτή η ενότητα συγκεντρώνει έργα που αποδίδονται τόσο στη Μίλερ όσο και στον Μαν Ρέι, εξερευνώντας τον ρευστό καλλιτεχνικό τους διάλογο.

Πειραματιζόμενοι μαζί με νέες διαδικασίες, όπως το solarisation (ηλιακή ακτινοβολία), δηλαδή δημιούργησαν ανεστραμμένα εφέ που μοιάζουν με φωτοστέφανο μέσω της έκθεσης στο φως κατά την επεξεργασία.

 Μοιράζονταν επίσης στούντιο, μοντέλα, σκηνικά αντικείμενα, ακόμη και κάμερες και γοητευμένοι από την ερωτική φύση του σώματος, ώθησαν τα όρια της φωτογραφίας για να εξερευνήσουν την αγάπη, τη δύναμη και την επιθυμία.

Με συνδεδεμένα τα έργα τους είναι δύσκολο να προσδιοριστεί η πατρότητα του κάθε έργου. Η Miller αργότερα σημείωσε ότι κάποια από τα έργα της δημοσιεύτηκαν ως Man Ray's, αλλά δεν είχε σημασία καθώς ήταν και ενεργούσαν ως ένα άτομο όταν δούλευαν μαζί.

Τα χρόνια αυτά από το 1929-32 ήταν από τα πιο δημιουργικά της ζωής της. Παράλληλα με τη δουλειά της με τον Man Ray, η Miller μαθήτευσε επίσης στη γαλλική Vogue, ιδρύοντας το δικό της εμπορικό στούντιο στο διαμέρισμά της στο Μονπαρνάς.

Έζησε και εργάστηκε στο κέντρο της παριζιάνικης πρωτοπορίας και γνώρισε και έγινε φίλη με καλλιτέχνες που συνδέονταν με τον σουρεαλισμό, ένα κίνημα που επαναστάτησε ενάντια στις συμβάσεις, αγκάλιασε το τυχαίο και διεκδίκησε τη δύναμη του απροσδόκητου και του αλλόκοτου.

Δημιούργησε μια σειρά φωτογραφιών που αποτύπωναν το σουρεαλιστικό στην καθημερινότητα, με αποπροσανατολιστικές γωνίες και αντανακλάσεις, επαναπροσδιορίζοντας οικεία παριζιάνικα αξιοθέατα, από τον καθεδρικό ναό της Notre Dame μέχρι τη βιτρίνα ενός καταστήματος της Guerlain.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως εκείνη την εποχή στο Παρίσι, πρωταγωνιστεί στην σουρεαλιστική ταινία του Jean Cocteau, Le Sang d’un poète (Το Αίμα ενός Ποιητή). Η Miller υποδύεται ένα κλασικό άγαλμα που ζωντανεύει, οδηγώντας μια ποιήτρια στην τρέλα.

Επιδίωξε ενεργά τον ρόλο και ήταν ο μόνος σημαντικός ρόλος της ως ηθοποιός. Η Miller το είδε κι αυτό, ως μια πορεία για την ανεξαρτησία της καθώς μεταβαλλόταν από μοντέλο σε καλλιτέχνη.

Φιλόδοξη και ευρηματική, μόλις στα 25 της, στα τέλη του 1932, φεύγει από το Παρίσι, αφήνοντας πληγωμένη την καρδιά του Man Ray, και επιστρέφει στη Νέα Υόρκη όπου ίδρυσε τα Lee Miller Studios Inc, και υπερήφανη παρουσιάζει την πρώτη της ατομική έκθεση στην Πινακοθήκη Julien Levy. Η Levy, μία από τους σημαντικότερους εμπόρους τέχνης στις Ηνωμένες Πολιτείες, την χαιρετίζει ως «το νέο φως στον ορίζοντα της φωτογραφίας».

Τόσο στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και στην Ευρώπη, η Miller εξέθετε τακτικά έργα της μαζί με άλλους πρωτοπόρους της σύγχρονης φωτογραφίας, και το έργο της δημοσιεύτηκε σε πολλά καλλιτεχνικά περιοδικά και περιοδικά.

Μόλις μετά από δύο χρόνια, δηλαδή το 1934, τα αφήνει όλα πίσω της καθώς η Μεγάλη Ύφεση χτυπά τη ζωή στη Νέα Υόρκη και μετακομίζει στο Κάιρο της Αιγύπτου, έτοιμη να ξεκινήσει ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή της.

Αρχικά σε αυτό τον τόπο, απαρνήθηκε εντελώς τη φωτογραφία, εξαντλημένη από την προηγούμενη απαιτητική ζωή της στην Αμερική. Εξάλλου, είναι νιόπαντρη με έναν πλούσιο Αιγύπτιο επιχειρηματία, και δεν χρειάζεται πλέον να βγάζει τα προς το ζην.

Ένα ταξίδι της όμως στην Ιερουσαλήμ το 1935, αναζωπύρωσε τη δημιουργική της σπίθα και επέστρεψε στην φωτογραφική κάμερα ως εργαλείο πειραματισμού και εξερεύνησης. Τα επόμενα τέσσερα χρόνια, η Μίλερ έκανε τακτικές αποστολές σε απομακρυσμένες αιγυπτιακές ερήμους, καθώς και στην αγροτική Συρία, την Παλαιστίνη, τον Λίβανο, την Κύπρο, τη Ρουμανία και την Ελλάδα.

Αυτά τα ταξίδια τροφοδότησαν το περιπετειώδες πνεύμα της και ανανέωσαν τη φωτογραφική της πρακτική. Παράλληλα με το δικό της έργο, συμμετείχε στη ριζοσπαστική καλλιτεχνική σκηνή του Καΐρου και βοήθησε στην ίδρυση της αριστερής σουρεαλιστικής ομάδας Art et Liberté.

Κατέγραψε τον βιομηχανικό μοντερνισμό της Αιγύπτου παράλληλα με τα απέραντα τοπία και τα αρχαία ερείπια.

Καθοδηγούμενη από το ταλέντο της, αποτυπώνει εντυπωσιακές σιλουέτες και σαγηνευτικές αντιπαραθέσεις, δημιούργησε αινιγματικές συνθέσεις με μια παράξενη φόρτιση, με σκισμένες οθόνες, καλυμμένα αγάλματα και σαρκώδεις βραχώδεις σχηματισμούς αναδεικνύοντας έναν κόσμο μεταβαλλόμενο.

Σε αυτό το σημείο της καριέρας της, πρέπει να αναφέρουμε πως η Miller είχε ένα τεράστιο διεθνές δίκτυο φίλων, και η έκθεση στην Tate παρουσιάζει σε μια αίθουσα τα παιχνιδιάρικα πορτρέτα καλλιτεχνών, συγγραφέων, ηθοποιών και κινηματογραφιστών, συμπεριλαμβανομένων των Charlie Chaplin, που εμφανίστηκαν σε ένα δημοφιλές γαλλικό περιοδικό κινηματογράφου, αλλά και της σουρεαλίστριας εικαστικού Leonora Carrington.

Τότε στα τέλη της δεκαετίας του 1930, ανανεώνει την επαφή της με τους σουρεαλιστικούς κύκλους. Αυτό πυροδότησε μια άλλη σειρά ευφάνταστων πορτρέτων, που δημιουργήθηκαν σε ομαδικές διακοπές με φίλους καλλιτέχνες στην Αγγλία και τη Γαλλία.

Η Eileen Agar συγχωνεύεται με τη δική της φωτογραφική μηχανή σε σιλουέτα, ενώ ο Pablo Picasso συναντά το βλέμμα μας μέσα από το σκοτεινό επίπεδο ενός αλεξήλιου.

Σε ολόκληρη την καριέρα της φωτογραφίζει καλλιτέχνες, συγγραφείς, τους φίλους της κάθε φορά για να ανταποκριθεί στις νέες πραγματικότητες έτσι όπως εκείνη τις βλέπει και τις αντιλαμβάνεται.

Η Miller αφήνει πίσω της τη ζωή της στην Αίγυπτο και ενώνει τη ζωή της με τον σουρεαλιστή καλλιτέχνη Roland Penrose στο Λονδίνο τον Σεπτέμβριο του 1939, λίγο πριν το ξέσπασμα του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου.

Ως πολίτης των ΗΠΑ, δεν ήταν επιλέξιμη για πολεμική εργασία στο Ηνωμένο Βασίλειο και προσφέρει τις υπηρεσίες της στη βρετανική Vogue. Σύντομα, έγινε η κορυφαία φωτογράφος του περιοδικού.

Δουλεύοντας με ολοένα και πιο περιορισμένους πόρους και ρούχα υπό δελτίο, η δημιουργική φαντασία της Miller απογειώνεται.

Πολλές από τις φωτογραφίες μόδας της βασίζονται σε σουρεαλιστικές στρατηγικές. Οι σκιές, το solarisation και η διπλή έκθεση προσδίδουν παράξενη ομορφιά σε απλά ρούχα και φόντα.

Χρησιμοποιεί απροσδόκητα αντικείμενα - από ένα φουσκωτό ψάρι μέχρι μια μάσκα πυροπροστασίας - ζωντανεύουν ακόμη και τις πιο νορμάλ μόδες της εποχής του πολέμου.

Τα καπέλα, βέβαια, καταλάμβαναν πολύ από την έκταση και τον χρόνο της στην φωτογραφία.

Η βρετανική κυβέρνηση θεωρούσε τα γυναικεία περιοδικά ως πολύ χρήσιμα για το ηθικό των Βρετανών και ως ένα ισχυρό εργαλείο για να περαστούν μηνύματα πειθούς του κράτους, στους πολίτες.

Υπό την εκδότρια Audrey Withers, η Vogue ενθάρρυνε τις γυναίκες να μπουν στο εργατικό δυναμικό για την πολεμική βιομηχανία και να υιοθετήσουν τους περιορισμούς στην ένδυση ως μέρος της πολεμικής προσπάθειας.

Οι εικόνες της Μίλερ έδωσαν μια κομψή χροιά σε αυτό το μήνυμα. Παράδειγμα, το φωτογραφικό έργο της βοήθησε ακόμη και στη διάδοση των κοντών κουρεμάτων, αφού το Υπουργείο Εργασίας απηύθυνε έκκληση για βοήθεια με τις ψείρες κεφαλής μεταξύ των εργατών των εργοστασίων.

Οι γερμανικές βόμβες έπεσαν βαριά στο Λονδίνο μεταξύ Σεπτεμβρίου 1940 και Μαΐου 1941, σκοτώνοντας σχεδόν 30.000 ανθρώπους και αφήνοντας έναν στους έξι κατοίκους του άστεγους.

Είναι η τραγωδία της εποχής του Blitz, που απέδωσε τόσο παραστατικά ο βραβευμένος με Όσκαρ, Χρυσή Σφαίρα, Bafta και βραβείο Turner, Βρετανός κινηματογραφιστής, συγγραφέας και εικαστικός καλλιτέχνης Steve McQueen / Στιβ ΜακΚουίν με την ομώνυμη ταινία του. Αφιέρωμα μπορείτε να διαβάσετε εδώ: https://www.agnitha.com/post/stevemcqueen

------------------

Οι Λονδρέζοι, εν μέσω της τραγωδίας του Blitz, παρατήρησαν επίσης τις σουρεαλιστικές πτυχές και εικόνες της κατεστραμμένης πόλης τους. Η Miller, ξεχύθηκε στους δρόμους και τις γειτονιές φωτογραφίζοντας αυτόν τον παράξενα και ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο γύρω της.

Οι Βρετανοί λογοκριτές εν μέσω πολέμου, για ηθικούς κυρίους λόγους, αποθάρρυναν τις εικόνες βίας και καταστροφών στο εσωτερικό μέτωπο, αντ' αυτού, η Miller δημιούργησε πραγματικά ποιητικές εικόνες που εξερευνούσαν τον παραλογισμό και την ασυμβατότητα των θέσεων των βομβαρδισμών σε εγκαταστάσεις.

Οι σκοτεινοί, αστείοι τίτλοι της αφήνει να διαφανεί το προκλητικό πνεύμα της. Η ειρωνεία προσέφερε ένα ισχυρό μέσο αντιμετώπισης του τρόμου γύρω της.

Πολλές από τις καταπληκτικές φωτογραφίες της Miller από το Blitz δημοσιεύθηκαν ως βιβλίο, “Grim Glory: Pictures of Britain Under Fire”, (1941). Αν και προοριζόταν κυρίως για το αμερικανικό κοινό, αποδείχθηκε εξαιρετικά δημοφιλής και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Περιοδεύοντας στη Βόρεια και Νότια Αμερική τα επόμενα τρία χρόνια, αυτά τα έργα διαμόρφωσαν τις διεθνείς αντιλήψεις για το Blitz.

Υπάρχει και μια άλλη ομάδα φωτογραφικών έργων της, που καταγράφει τη ζωή των γυναικών σε αυτή την εποχή των ραγδαίων αλλαγών. Είναι Βρετανίδες, που στρατολογήθηκαν για πρώτη φορά από το 1941 και εισχώρησαν στους χώρους εργασίας που μέχρι τότε κατείχαν οι άνδρες.

Σε ρόλους όπως μηχανικοί, πιλότοι, δημοσιογράφοι και χειριστές προβολέων κατά τους βομβαρδισμούς, συνέβαλαν ζωτικά στην πολεμική προσπάθεια του βρετανικού λαού. Τα επίσημα τολμηρά πορτρέτα της Miller τιμούν το πρωτοποριακό τους έργο. 

Όταν τα γραφεία της Vogue στην Bond Street βομβαρδίστηκαν τον Σεπτέμβριο του 1940, η Miller ήταν απογοητευμένη που δεν βρισκόταν πιο κοντά στην πρώτη γραμμή και στον πόλεμο κατά των Ναζί.

Καταφέρνει να γίνει διαπιστευμένη πολεμική ανταποκρίτρια στον αμερικανικό στρατό στα τέλη του 1942, αλλά όπως και άλλες γυναίκες δημοσιογράφοι, αντιμετώπισε εμπόδια στην πρόσβαση στην εμπόλεμη ζώνη.

Το καλοκαίρι του 1944 - μετά την Απόβαση και την Εισβολή των Συμμάχων στην Νορμανδία, της Γαλλία που κατείχαν οι Ναζί - της επετράπη τελικά να πλησιάσει στο πεδίο της μάχης.

Μόλις έφτασε στην Ευρώπη, άρχισε να εργάζεται. Ωθούμενη από την έντονη αντίθεση της στην ναζιστική πολιτική αλλά και την επίμονη περιέργειά της για τα γεγονότα που εξελισσόταν, παρέμεινε στις δοκιμαζόμενες περιοχές μέχρι τις αρχές του 1946.

Τα ρεπορτάζ της κάλυπταν τη Γαλλία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία. Σύμφωνα με τα λόγια του David E. Scherman, του φωτορεπόρτερ με τον οποίο έζησε και συνεργάστηκε για μεγάλο μέρος αυτής της περιόδου, η Miller «έγινε στρατιώτης».

Η Miller δημιούργησε μια χιονοστιβάδα από άρθρα στην Vogue που συνδύαζαν φυσικά την δυνατή φωτογραφία συνοδευόμενα με εκρηκτικά ζωντανά δοκίμια γραμμένα σε πρώτο πρόσωπο.

Χωρίς σχεδόν καθόλου εμπειρία ως κειμενογράφος, απέδειξε ότι ήταν μια ατρόμητη και με έμφυτο ταλέντο δημοσιογράφος με μεγάλη ικανότητα να βρίσκεται πάντα στο προσκήνιο.

Οι άνθρωποι του περιοδικού, στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη ενθουσιάστηκαν. Ωστόσο, καθώς ακολουθούσε τις συμμαχικές δυνάμεις μέσα στον ενθουσιασμό της μάχης και της απελευθέρωσης, η μαρτυρία αποδείχθηκε μια βαθιά πρόκληση.

Το πολεμικό ρεπορτάζ της Miller βασίστηκε στο ένστικτό της μέσα από αλληγορίες, δίνοντας την προσοχή της στο απροσδόκητο και βέβαια την ακλόνητη δέσμευσή της στην αποκάλυψη της αλήθειας. Δουλεύοντας γρήγορα και διαισθητικά, δημιούργησε εικόνες που αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα των βίαιων συγκρούσεων.

Η Miller εισήλθε στο Buchenwald / Μπούχενβαλντ, το ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης κοντά στην πόλη της Βαϊμάρης, στις 16 Απριλίου 1945, λίγο μετά την απελευθέρωσή του. Δύο εβδομάδες αργότερα, στις 30 Απριλίου, επισκέφθηκε το Dachau / Νταχάου, το κολαστήριο - στρατόπεδο συγκέντρωσης κοντά στο Μόναχο, του οποίου οι επιζώντες είχαν απελευθερωθεί μόλις την προηγούμενη μέρα.

Οι χώροι αυτοί των Ναζί, της καταναγκαστικής εργασίας, των συστηματικών διώξεων και των μαζικών δολοφονιών αθώων, εξοντώθηκαν με τραγικό τρόπο Εβραίοι, πολιτικοί αντιφρονούντες, ομοφυλόφιλοι άνδρες, Σίντι και Ρομά, Μάρτυρες του Ιεχωβά και αιχμάλωτοι πολέμου.

Μέχρι τον Απρίλιο του 1945, αυτά τα στρατόπεδα της ναζιστικής Γερμανίας, συνδέθηκαν με την ιστορία του Ολοκαυτώματος – δηλαδή της γενοκτονίας έξι εκατομμυρίων Εβραίων ανδρών, γυναικών και παιδιών. Αφιέρωμα για μια εικαστική έκθεση με αντικείμενα και φωτογραφίες του τραγικού γεγονότος μπορείτε να δείτε εδώ: https://www.agnitha.com/post/holocaust

-----------------

Στην Ευρώπη η Miller ακολουθώντας τους Συμμάχους είχε συναντήσει και αποτυπώσει πολλές οδυνηρές σκηνές, αλλά οι εμπειρίες της στα στρατόπεδα συγκέντρωσης την σημάδεψαν για πάντα.

Η φωτογραφική μηχανή Rolleiflex, η οποία δεν είχε φακό ζουμ, την έφερε τόσο κοντά στα θέματά της όσο ερχόμαστε εμείς στις εικόνες της.

Φλεγόμενη από οργή, αλλά απαθανατίζοντας τις βαναυσότητες με οξεία ακρίβεια, η Miller κατέγραψε ακόμη και τις πιο οδυνηρές πτυχές των δύο αυτών στρατοπέδων.

Φωτογραφίες πεινασμένων κρατουμένων, ξυλοκοπημένων φρουρών και σωρών από πτώματα φέρνουν τον θεατή αντιμέτωπο με την ωμότητα της εξουσίας, την σκληρότητα του ανθρώπου προς άνθρωπο.

Έξω από την αίθουσα όπου εκτίθενται αυτές οι συγκλονιστικές φωτογραφίες υπάρχει επιγραφή προειδοποίησης για την βια του θεάματος για ανθρώπους που δεν μπορούν να αντέξουν το θέαμα και βέβαια απαγορεύεται και η λήψη φωτογραφιών.

Οι φωτογραφίες στον κατάλογο της έκθεσης στην Tate Britain

Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης τα πορτρέτα της Miller και του David E. Scherman στο ιδιωτικό μπάνιο του Χίτλερ τον Απρίλιο του 1945. Φωτογραφίζεται στην μπανιέρα του ισχυρότατου Φύρερ με τις μπότες της αφημένες συμβολικά στο πάτωμα, λερωμένες με τις λάσπες του στρατοπέδου συγκέντρωσης Νταχάου που είχαν φωτογραφίσει την προηγούμενη μέρα .Είναι μια ριζοσπαστική παραστατική χειρονομία, και οι ιστορικές αυτές φωτογραφίες, θεωρούνται από τις πιο συγκλονιστικές εικόνες του 20ού αιώνα. 

Στις φωτογραφίες της Miller οι επιζώντες θρηνούν τους νεκρούς τους σε μια ήπειρο ερειπωμένη καθώς οι φρικαλεότητες του πολέμου άλλαξαν για πάντα την αίσθηση της ανθρώπινης φύσης και μας αποκαλύπτει με τις αποτυπώσεις της, τη δυναμική της εξουσίας μιας φωτογραφικής κάμερας.

Τον Φεβρουάριο του 1946, η Μίλερ επέστρεψε στο Λονδίνο, ως μια διεθνώς αναγνωρισμένη φωτορεπόρτερ, αλλά καταρρακωμένη, σωματικά και συναισθηματικά σημαδεμένη από τις εμπειρίες της στον πόλεμο.

Συνέχισε να εργάζεται στη Vogue μέχρι το 1953, αλλά τώρα βρίσκει πολύ λίγη έμπνευση στις φωτογραφίσεις μόδας. Τα πιο βαθιά και τρυφερά έργα της Miller, σε αυτά τα χρόνια και μετά, ήταν τα πορτρέτα αγαπημένων συναδέλφων καλλιτεχνών.

Αυτά τα πορτρέτα ήταν τα πιο δυνατά μεταπολεμικά έργα της. Παραμένοντας βαθιά συνδεδεμένη με έναν διεθνή κύκλο φίλων καταγράφει

τον Isamu Noguchi (Αμερικανός καλλιτέχνης και σχεδιαστής) στη Νέα Υόρκη

και την Dorothea Tanning (Αμερικανίδα, εικαστικός και συγγραφέας) στην Αριζόνα, μέχρι

τον Henry Moore (Βρετανός γλύπτης) και

τον Jean Dubuffet (Γάλλος ζωγράφος και γλύπτης) που την επισκέπτονται στο Farley Farm, το σπίτι της στο Σάσεξ.

Πριν φύγουμε από την έκθεση, βρισκόμαστε μπροστά σε μια σπάνια αυτοπροσωπογραφία της Miller που τραβήχτηκε το 1950 που την δείχνει να ποζάρει επισφαλώς πάνω σε μια σκάλα ανάμεσα σε δύο καθρέφτες στο στούντιο του Oskar Kokoschka (Αυστριακός, εξπρεσιονιστής ζωγράφος και ποιητής) στο Λονδίνο. Κοιτάζοντας απευθείας στον δικό της φακό, πλαισιωμένη από έργα τέχνης, αποτυπώνει εδώ τον εαυτό της ως καλλιτέχνη ανάμεσα σε καλλιτέχνες. Μια εκπληκτική εικόνα!

Το 1947, αφού επέστρεψε στο Λονδίνο όπως είπαμε, παντρεύτηκε τον αριστοκρατικής καταγωγής σύζυγό της, τον σουρεαλιστή καλλιτέχνη και βιογράφο του Πικάσο και του Μιρό, Roland Penrose, ο οποίος είχε παραμείνει στη βρετανική πρωτεύουσα όλα αυτά τα χρόνια που εκείνη κατέγραφε τον πόλεμο στην Ευρώπη και γέννησε τον γιο της, Antony.

Η οικογένεια άρχισε να μοιράζει τον χρόνο της μεταξύ Λονδίνου και του Farleys House στο Σάσεξ, το οποίο μάλιστα έγινε θρυλικό σημείο συνάντησης στον κόσμο της τέχνης, με τα πάρτι του Σαββατοκύριακου να τροφοδοτούν ένα νέο πάθος για την γκουρμέ μαγειρική στην Miller.

Με την πάροδο του χρόνου, το ενδιαφέρον της Miller για τη φωτογραφία μειώθηκε, καθώς η ψυχική υγεία της επηρεάστηκε μόνιμα από όσα είχε δει στον πόλεμο. Μάλιστα, μερικές φορές, ισχυριζόταν ακόμη και ότι το φωτογραφικό της αρχείο είχε καταστραφεί.

Η πραγματική έκταση του έργου της ανακαλύφθηκε μόνο μετά τον θάνατό της το 1977. Τα περίπου 60.000 αρνητικά, εκτυπώσεις, ημερολόγια και αντικείμενα που αποκαλύφθηκαν στη σοφίτα της οικογένειας αποτελούν τώρα τη βάση των Αρχείων Lee Miller. Η φήμη της ως καλλιτέχνιδας οφείλεται κυρίως στην ανακάλυψη και την προώθηση του έργου της από τον γιο της Antony Penrose.

Μπορείτε να βρείτε πληροφορίες και το συνολικό της έργο εδώ: https://www.leemiller.co.uk/

-------------

Το 2025 απολαύσαμε την οσκαρική βρετανίδα πρωταγωνίστρια Κέιτ Γουίνσλετ ως Miller, στην ταινία “Lee” της Ellen Kuras / Ελεν Κιούρας, σε μια σαρωτική ερμηνεία που επικεντρώθηκε στην εποχή όπου ως πολεμική ανταποκρίτρια όργωσε την Ευρώπη. Βασίστηκε στην βιογραφία της Miller από τον σύζυγό της sir Roland Penrose, που εκδόθηκε το 1985.

Η έκθεση στην Tate, αυτή η μεγάλη και ολοκληρωμένη παρουσίαση του έργου της, δημιουργεί και φανερώνει στο πλατύ κοινό, τις 1000 ζωές που έζησε και δημιούργησε η Lee Miller, αποκαλύπτοντας το τολμηρό ποιητικό όραμα και το ατρόμητο, θαρραλέο πνεύμα της.

Αποφασισμένη πάντα για τις επιλογές της, η Miller χάραξε το δικό της μονοπάτι, μέσα από μια μυθιστορηματική ζωή που ξεκίνησε παραμυθένια και εκθαμβωτική ως μοντέλο μπροστά από την κάμερα και εξελίχθηκε σε μοναδικό ταλέντο φωτογράφου-φωτορεπόρτερ πίσω από την κάμερα.

------------

** Πληροφορίες για την έκθεση “Lee Miller” στην Tate Britain, στο Λονδίνο, μπορείτε να βρείτε εδώ: https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-britain/lee-miller

----------

** Photo: A. KATSIOULA (από την έκθεση “Lee Miller” στην Tate Britain, Λονδίνο)